برون رفت از چالش‌ها با راه‌اندازی بورس ارز

اخبار

در روزهای اخیر موضوع افزایش تورم نقطه‌ای در تیر ماه واکنش بسیاری از صاحب‌نظران اقتصادی را برانگیخته است. برخی از دستگاه‌های دولتی به صراحت عامل افزایش تورم در ابتدای تابستان امسال را به موضوع افزایش نرخ ارز ارتباط داده‌اند.


نکته جالب توجه اینکه در بسیاری از اقتصادهای دنیا به دلیل شیوع کرونا عملا افزایش نرخ بیکاری ناشی از رکود باعث کاهش نرخ تورم شده است. موضوع نوسانات ارزی همواره یکی از دلایل جهش نرخ تورم در اقتصاد ایران عنوان شده است. نکته جالب توجه اینکه سیکل جهش نرخ ارز برای مدت‌ها هر ۵ سال یکبار تکرار می‌شد اما برای نخستین بار پس از جهش ارزی سال۹۷ در ابتدای سال ۹۹ و بعد از گذشت ۲ سال سیکل رشد نرخ ارز تکرار شد.

برخی کارشناسان موضوع بورس ارز را برای کنترل نوسانات خارج از قاعده دلار و سایر ارزها پیشنهاد می‌دهند. در همین زمینه گفت‌وگوی تسنیم با محمد حسن ملیحی، کارشناس اقتصادی به شرح زیراست:

نابسامانی‌های اخیر در بازار ارز و صرافی‌ها چگونه شکل گرفته است و چه تبعاتی دارد؟

بازار ارز در کشور از سوی بانک مرکزی و بر اساس سیاست‌های پولی دولت و میزان عرضه و تقاضا در بازار مدیریت می‌شود. در دهه‌های گذشته و در دوره‌های زمانی مشابه برای حفظ و کنترل تورم، با افزایش عرضه در بازار، چندین سال نرخ ارز ثابت و پس از فشار نقدینگی و عدم تعادل عرضه نسبت به گستردگی تقاضا، قیمت ارزهای خارجی، جهشی بزرگی می‌کرد که از طرفی مانند یک توفان شدید به اقتصاد ملی آسیب رسانده و از طرفی قدرت خرید مردم را به حد چشمگیری کاهش می‌داد. در سال گذشته یک بازار «بین صرافی» تشکیل شده که عمده نیاز بازرگانی کشور شکل داده و در آن قیمت ارز نیمایی کشف می‌شود اما همواره بازاری آزاد در صرافی‌ها وجود داشته که قیمت کشف شده در آن ارز آزاد یا سنا نام دارد. عرضه‌کنندگان ارز که همان صادرکنندگان می‌باشند، حاضر به عرضه در بازار نیمایی نبوده چراکه همواره طمع نرخ بازار آزاد را دارند از طرفی در بازار آزاد، مردم با هدف حفظ ارزش دارایی خود، اقدام به خرید ارز می‌نمایند و از طرفی سفته بازان با امید افزایش قیمت‌ها، تقاضا در این بازار را افزایش داده و در شرایط تورمی، با توسعه سمت تقاضا فشار به بانک مرکزی جهت عرضه اسکناس ارز افزایش می‌یابد.

برای حل این مشکلات عدیده که اثرات بسیار مخربی بر اقتصاد، قدرت خرید و معیشت مردم دارد، آیا هیچ راهکاری وجود ندارد و چه باید کرد؟

چرا این مسئله در بین اهل فن یک راهکار اساسی دارد اما حرکت به سمت آن نیازمند یک جسارت و اهتمام مدیریتی از سوی مسئولان ذی‌‌ربط است. این مشکلات حل خواهد شد با تشکیل یک بازار یا سامانه معاملات ارز با ۲ تبصره: تنها مرکز معاملات ارز باشد یعنی تمامی معاملات، اعم از خرد یا عمده در آن شکل بگیرد مانند معاملات خرد یا بلوکی سهام در بورس با افشای منشا ارز و هر معامله ارزی، خارج از این بازار ممنوع شود (به جای ممنوعیت در نگهداشت ارز، معاملات ارز خارج بورس ارز ممنوع باشد)

 هرکس بخواهد در بازار ارز اقدام به معامله کند، یا باید ارز خود را در یک حساب ارزی سپرده و سپس اقدام به فروش کند (دقیقا مشابه معاملات سهم در بورس) با این تفاوت که کارگزاران این بازار به جای کارگزاری‌ها، صرافی‌ها هستند اما معامله از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی به‌طور مستقیم در بازار انجام می‌شود و هرکس اقدام به خرید ارز نماید، یا باید بابت واردات، ارز خود را حواله کند یا در حساب سپرده ارزی، سپرده‌گذاری کند و ارز به طور فیزیکی تحویل داده نمی‌شود. همچنین مسافران در فرودگاه و یا پایانه‌های مرزی با درخواست از پیش ارسال شده، اقدام به دریافت اسکناس ارز می‌کنند.

همچنین معاملات ارز بر مبنای ریال بوده به عبارت دیگر برای تبدیل ۲ ارز خارجی به یکدیگر، یک بار باید ارز موجود فروخته و تبدیل به ریال شود سپس با خرید ارز مورد نیاز، ریال از حساب کسر و ارز مورد نیاز در حساب ارزی شخص لحاظ خواهد شد.

با این راهکار، کشف قیمت همواره در بازار انجام شده و بر مبنای مولفه‌های اقتصادی، علاوه‌بر اینکه ارز و اسکناس راکد در خانه‌ها و شرکت‌ها به گردش در می‌آید، موجب می‌شود تا سفته بازان با ایجاد یک تقاضای کوچک نسبت به اقتصاد، در بازار ایجاد اخلال نکرده و همگرایی بین نرخ نیمایی و نرخ آزاد ایجاد می‌شود.

چطور می‌توان جلوی معامله در بازار آزاد را گرفت و معاملات را منحصر در یک سامانه کرد؟

در بسیاری از کشورها در کنار ارز رایج ملی، ارزهای دیگر مانند دلار و یورو و... نیز در معاملات استفاده می‌شود اما در ایران این کاربرد برای ارزهای خارجی وجود ندارد و خرید و نگهداشت اسکناس ارز از سوی مردم جهت سرمایه‌گذاری است به همین جهت با تصویب قوانین لازم در مجلس شورای اسلامی و تصویب دستورالعمل‌های لازم در بانک مرکزی همچنین با تشکیل بازار معاملات ارز، معاملات در مراکز رسمی مانند صرافی‌ها به‌طور کامل حذف و هرگونه معامله‌ای که از سوی دستگاه‌های ناظر کشف و شناسایی شد بر‌خلاف قانون بوده و این تخلف حتی می‌تواند تبعات کیفری داشته باشد بنابراین به مرور زمان معاملات خارج از بازار رسمی تضعیف و بورس ارز جایگاه قدرتمندتری خواهد یافت علاوه‌بر این اگر معاملاتی به‌صورت غیر قانونی شکل بگیرد چون کشف قیمت در بازار غیر قانونی بسیار سخت است نرخ معاملات غیر قانونی نیز از بازار رسمی تبعیت کرده و این خود دلیل مضاعفی خواهد بود بر تمایل به حضور در بازار رسمی ارز.

اطمینان مردم در سال‌های گذشته، نسبت به سپرده ارزی کاهش یافته، این سامانه چطور این اطمینان خاطر را بر‌می‌گرداند؟

اولا وقتی بازاری شکل بگیرد که کشف قیمت در آن حاصل شود، اعمال نفوذ دستوری و دخالت‌های غیرحرفه‌ای کاهش یافته و اثر عوامل اقتصادی پر رنگ تر خواهد شد ثانیا مردم نگهداشت ارز را تا زمان نیاز مصرفی خود ادامه خواهند داد و لاجرم اقدام به عرضه در بازار رسمی می‌کنند وقتی بازار رسمی ارز قابل فروش را به نرخ بازار خرید نماید دلیلی برای عرضه ارز در مجاری غیر رسمی وجود نداشته و مرتکب تخلف نخواهند شد.

عرضه ارز در یک بازار رسمی موجب شناسایی حجم ثروت اشخاص حقیقی و حقوقی می‌شود که این شفافیت مطلوب خیلی‌ها نیست، چه راهکاری دارید؟

این مسئله خوبی است که نباید از آن فرار کرد، شفافیت نیاز یک سیستم سالم است. امروز شرکت‌هایی که دفاتر شفاف ندارند از فرصت‌های بازار سرمایه بی‌بهره ماندند در حالی که مزایای بازار سرمایه بسیار وسیع‌تر و بیشتر از فرار مالیاتی بوده است. در خصوص این مورد نیز نباید بخاطر منافع بعضی اشخاص منافع ملی و مردم را کنار گذاشت و عقب نشینی کرد.

در شرایط تحریمی ورود ارز از مجاری غیر رسمی دارای اهمیت است همچنین منشا بسیاری از ارز‌های فیزیکی مبهم است، با این سامانه آیا خود را محدود نکرده‌ایم؟

به اعتقاد بنده حساسیت بر گشایش حساب ارزی باید کمتر باشد به هر نحوی که این ارز در شرایط تحریمی حاصل شده باید فرصت را مغتنم دانست و از ورود منابع ارزی به چرخه اقتصاد استقبال کرد که این امر با تسهیل مقررات در گشایش حساب ارزی و دریافت ارز، ممکن و سهل است.

آیا در بازار رسمی ارز می‌توان از ابزار مشتقه استفاده کرد؟

بله به درستی اشاره کردید، علاوه‌بر تعیین نرخ ارز بر مبنای تقاضای واقعی، ورود اسکناس ارز به چرخه اقتصادی و ایجاد گردش آن، ایجاد یک فضای سرمایه‌گذاری جدید برای مردم به دور از تورم ریالی، پوشش ریسک برای فعالان اقتصادی از طریق ابزارهای مشتقه می‌تواند انجام پذیرد.

یکی از نگرانی‌هایی که همواره در اقتصادهای درحال توسعه وجود دارد پیش‌بینی صحیح قیمت ارز در آینده است.

در نبود بازار مشتقه ارزی اشخاص حقیقی و حقوقی که احساس می‌کنند قیمت ارز در آینده رو به افزایش است با خرید ارز به‌ صورت نقدی و نگهداشت آن، از سود فروش در آینده بهرمند می‌شوند. اما در صورت وجود بازار مشتقه ارزی با تنوع کافی، عموم ذی‌نفعان بازار از پیش‌بینی آتی قیمت‌های ارز امکان بهره‌برداری داشته و در جهت کسب منافع مالی با مبالغ بسیار کمتری نسبت به خرید نقد، می‌توانند نسبت به خرید ابزارهای مشتقه اقدام یا شرکت‌ها ریسک خود را در برابر نوسانات قیمت پوشش دهند.

آیا امکان معامله ارز‌های دیجیتال و ساماندهی آن نیز وجود دارد؟

من فکر می‌کنم امکان هر‌گونه توسعه و ساماندهی بازار‌های مشابه در این مدل نیز وجود دارد اما امروز باید با ساماندهی بازار مبادلات ارز‌های رایج و مورد معامله در صرافی‌ها شروع کرد.

انتهای پیام/

چاپ