سهم بالای بخش صنایع‌معدنی در اشتغالزایی

در سال‌های اخیر، کسب‌وکارهای کوچک و متوسط در اقتصاد جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده‌اند. این مجموعه‌ها با وجود اشتغالزایی قابل‌توجهی که دارند، هنوز در ایران آنطور که باید مورد توجه قرار ندارند.


این توجه در برخی حوزه‌ها هم به مراتب کمتر است. از صنایع‌معدنی و فلزی می‌توان به‌عنوان یکی از بخش‌هایی نام برد که کسب‌وکارهای کوچک نتوانسته‌اند، جایگاهی را در آنها به‌دست آورند. بخشی از این ضعف را می‌توان به تولید با بهره‌وری بالا در واحدهای بزرگ مقیاس نسبت داد. اما همچنان فضا برای فعالیت واحدهای به‌ویژه متوسط وجود دارد. این فضا به‌ویژه در حوزه صنایع پایین‌دستی و همچنین فرآوری مواد معدنی معادن کوچک مقیاس وجود دارد. اما صنایع بزرگ از چنان صدای رسایی برخوردار هستند که در طول این سال‌ها مانع شنیده شدن صدای صنایع کوچک و متوسط شده‌اند. گویی این صنایع تمام توجه و حمایت‌های دولتی را از آن خود کرده‌اند.

این بی‌توجهی در حالی است که توسعه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط می‌تواند تاثیر بسزایی بر بهبود وضعیت اقتصادی کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعه‌یافته، داشته باشد. به‌ویژه که اغلب این مجموعه‌ها از انعطاف‌پذیری بیشتری برخوردار هستند و کارآفرینی و خلاقیت بیشتری در آنها ایجاد می‌شود. این بنگاه عامل جذب و اشتغال بخش عظیمی از جمعیت کشور و آموزش نیروی کار ماهر هستند.

بنگاه‌های بزرگ دولتی، مرکز توجه دولت

احسان سلطانی، کارشناس فولادی در گفت‌وگو با «روزگار معدن» اظهارکرد: بنگاه‌های خرد، کوچک و متوسط در اغلب اقتصادهای توسعه‌یافته از اثرگذاری ویژه‌ای برخوردارند، موقعیت‌های شغلی متعددی را ایجاد می‌کنند و در همین حال سهم قابل‌قبولی از صادرات و ارزش‌آفرینی را در اختیار دارند.

این بنگاه‌ها در ایران هم سهم قابل‌توجهی از اشتغالزایی را بر عهده دارند، با این وجود، سهم محدودی از تولید و صادرات را در اختیار آنهاست. در همین حال چندان مورد توجه و حمایت وزارت صنعت، معدن و تجارت هم نیستند. درواقع، بنگاه‌های بزرگ، مرکز اصلی حمایت متولیان دولتی به‌شمار می‌رود. این نگاه به‎ویژه در صنایع معدنی حکمفرماست، یعنی صنایع بزرگ از جایگاه ویژه و اثرگذاری در اقتصاد برخوردارند، به همین سبب نیز رابطه‌ای دوسویه میان آنها و سیاست‌گذاران شکل گرفته تا جایی که همواره تعدادی از اعضای هیأت مدیره یا مدیرعامل این مجموعه‌های بزرگ از سوی دولت انتخاب می‌شوند. در چنین فضایی پیداست که عملکرد صنایع کوچک و متوسط که اغلب به بخش خصوص تعلق دارند، از اولویت برخوردار نیست. این بی‌مهری در حالی است که صنایع بزرگ اغلب توان لابی و همفکری دارند؛ بنابراین می‌توانند از پس خود بربیایند.

این کارشناس فولادی در ادامه گفت: صنایع معدنی از ظرفیت ویژه‌ای برای ایجاد و توسعه صنایع کوچک و متوسط در کشور ما برخوردار هستند. با این وجود، این بخش هنوز آنطور که باید در کشور ما مورد توجه قرار نگرفته است و جای رشد بیشتری دارد. توجه به این نکته ضروری به‌نظر می‌رسد که مدیریت واحدهای کوچک و متوسط اغلب در اختیار بخش خصوصی است. همین موضوع را باید علت اصلی عدم‌توجه دولت و رشدنیافتگی آنها دانست.

وی افزود: بررسی‌های انجام‌شده حکایت از آن دارد که استان‌هایی که صنایع کوچک و متوسط در آنها، رشد کرده‌اند، توسعه یافته‌تر هستند. به‌عنوان نمونه، استان‌های اصفهان، یزد، قزوین، مرکزی و آذربایجان شرقی از ساختار غنی در حوزه صنایع کوچک و متوسط برخوردار هستند و در همین حال از منظر توسعه‌یافتگی و ثروت در شرایط بهتری قرار دارند.

درواقع، وجود شرکت‌های بزرگ در استان‌ها به‌اندازه تقویت صنایع کوچک و متوسط، زمینه رشد و توسعه منطقه را فراهم نکرده است. البته وجود بسیاری از شرکت‌های بزرگ زمینه توسعه آن منطقه را فراهم می‌کند، اما در مجموع تاثیرگذاری صنایع کوچک و متوسط بیشتر است. به‌عنوان نمونه، ایجاد شرکت‌های معدن و صنایع‌معدنی بزرگی مانند گل‌گهر، مس سرچشمه، چادرملو و... در منطقه خودشان از منظر توسعه اثرگذار بوده است.

در تشریح این ادعا می‌توان وضعیت دو استان کرمان و یزد را مقایسه کرد. استان‌های کرمان و یزد ساختار مشابه اقلیمی دارند. کرمان حتی از منظر ذخایر معدنی قوی‌تر از یزد است. با این وجود، استان یزد در مقایسه با کرمان، توسعه یافته‌تر است. دلیل آن را هم می‌توان به عدم‌پیشرفت صنایع کوچک و متوسط در استان کرمان نسبت داد.

سلطانی در پایان گفت: ما در ایران با شکافی میان واحدهای خرد و بزرگ روبه‌رو هستیم؛ یعنی صنایع خرد و کوچک ایجاد می‌شوند، اما به‌دلیل مشکلات اقتصادی حاکم بر کشور و نبود حمایت از سوی متولیان امر، این صنایع به سمت‌وسوی ورشکستگی پیش می‌روند. درواقع واحدهای متعلق به بخش خصوصی کوچک مانده‌اند.

کوچک‌ها در بحران‌ها، آسیب‌پذیر هستند

محمدقلی یوسفی، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با «روزگار معدن» و درباره جایگاه شرکت‌های کوچک و متوسط به‌ویژه در حوزه معدن و صنایع‌معدنی در کشور ما گفت: متاسفانه در ایران به هیچ یکی از صنایع بها داده نمی‌شود. صنایع کوچک، متوسط و حتی بزرگ به حال خود رها شده‌اند. درواقع بخش تولید در طول سالیان گذشته مورد توجه نبوده و فضای مناسبی برای کسب‌وکار فراهم نشده است؛ بنابراین در چنین شرایطی صنایع بزرگ و کوچک با مشکلات جدی روبه‌رو هستند.

عدم امکان واردات قطعات و تجهیزات از خارج کشور و دشوار بودن فروش محصولات به بازارهای بین‌المللی را باید مهم‌ترین مشکل صنایع کوچک و متوسط در کشور دانست؛ بنابراین این صنایع آسیب‌پذیری قابل‌توجهی نسبت به بحران‌ها دارند.

یوسفی در ادامه افزود: صنایع کوچک و بزرگ مکمل یکدیگر هستند. صنایع کوچک می‌توانند به‌عنوان پیمانکاران صنایع بزرگ فعالیت کنند. وقتی صنایع بزرگ مشکل دارند، صنایع کوچک هم به مشکل برمی‌خورند. گفتنی است برخی چالش‌های اقتصادی همه صنایع را فارغ از اندازه، تعداد نیروی کار و سرمایه‌گذاری تحت‌تاثیر قرار می‌دهد که ازجمله این مشکلات اقتصادی می‌توان به بی‌ثباتی در سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی، نداشتن استراتژی روشن برای آینده، تحریم‌های بین‌المللی، تورم و بحران‌های داخلی اشاره کرد.

طبیعی است که در چنین فضای نامساعدی و با تغییر مداوم شرایط کسب‌وکارها هزینه‌های تولید هر روزه بالا می‌رود و تولیدکنندگان با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌شوند. البته شرایط همه صنایع یکسان نیست و آسیب‌پذیری مشابهی در مقابل مشکلات ندارند، اما روند توسعه و بهبود تولید در فضای باز اقتصادی حاصل می‌شود که از موقعیت کنونی ما فاصله بسیاری دارد.

وی در ادامه اظهارکرد: توجه به این نکته ضروری به‌نظر می‌رسد که از منظر تئوری‌های اقتصادی، ایجاد واحدهای کوچک و متوسط سهم اثرگذاری در توسعه اقتصادی و اشتغالزایی دارد، اما درحال‌حاضر امکان ایجاد و توسعه این صنایع مهیا نیست. شرایط کشور برای سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های تولیدی مساعد نیست. بازدهی تولید پایین و بازدهی فعالیت‌های تجاری بسیار بالا است. بنابراین انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذاری در فعالیت تولیدی وجود ندارد. یکی از نکات با اهمیت که زمینه توسعه صنایع کوچک و متوسط را فراهم می‌کند، استفاده از فناوری‌های جدید در تولید است.اما متاسفانه صنایع ما از تجهیزات قدیمی استفاده می‌کنند و کالای بی‌کیفیت تولید می‌کنند؛ بنابراین تنها در صورت مدرن‌سازی می‌توانیم انتظار رشد و پیشرفت را از فعالیت صنایع داشته باشیم.


انتهای پیام/


چاپ